Waarom expats begeleiden bij een cultuurschok?

Cultuurschok is dat proces dat de aanpassing weergeeft vanuit het leven in een bekende, voorspelbare omgeving naar het leven in een land waar alles nieuw is. Het wordt vaak besproken in de context van expats (mensen die voor een organisatie langere tijd in het buitenland wonen en werken), internationale studenten, interculturele huwelijken en ontwikkelingswerkers. Soms wordt het ook  in één lijn genoemd met reiservaringen en het schokeffect van het zien van armoede in andere landen. Cultuurschok is een gemoedstoestand waarvan je zowel mentale als fysieke symptomen kunt hebben. Deze symptomen variëren van onrust en lichte spanning tot overmatige angst en vereenzaming. Fysiek kan het zelfs leiden tot lichamelijk klachten als gewichtsverlies of -toename, migraine, hartkloppingen, buikpijn etc.

20036Toen ik een tijd lang in India en China woonde heb ik zelf te maken gehad met de mentale, maar ook de fysieke symptomen en dat maakte het lange tijd lastig om een prettige uitdaging voor mezelf te creëren.  Bij aanvang leek alles goed te zijn geregeld, zoals een mooie woning, een soepele verhuizing, een huishoudster en chauffeur. Het avontuur kon beginnen. Maar zo makkelijk was het helaas niet. De meest simpele dingen maakte dat het avontuur meer aanvoelde als een nachtmerrie waarin ik was beland. Ik had er bijvoorbeeld heel wat moeite mee om een weg te vinden in de omgang met ‘mijn’ personeel in huis, dat continue paraat stond om mij van dienst te zijn.

Wat zou het toch fijn zijn geweest als ik meer voorbereid zou zijn geweest op wat me te wachten stond en ik beter had geweten wat ik in iedere fase van mijn avontuur (of toch nachtmerrie?) had kunnen ondernemen om sneller mijn plekje te vinden in die vreemde omgeving.  Over de fasen waaruit de cultuurschok bestaat verschillen de meningen. Ik geef hier de fasen weer zoals beschreven in het boekje Interculturele Communicatie van Nunez, Nunez en Popma (2010) en zoals ik deze zelf ook heb ervaren.

20150420_140902

  1. Fase voor vertrek: Een periode van onzekerheid, waarbij alle randvoorwaarden van de uitzending nog ingevuld moeten gaan worden. Wat zal je exact gaan doen daar, waar ga je wonen, hoe lang zal je blijven, wat ga je verdienen, wat kun je meenemen. Kortom een spannende periode waarin je vooral afhankelijk bent van anderen.
  2. Fase vakantiegevoel: Een periode van positiviteit en energie. Alles om je heen is interessant en nieuw en je kan niet wachten om met je nieuwe collega’s aan de slag te gaan en je omgeving grondig te leren kennen. De nieuwe woning is top (vooral het zwembad erbij), het eten is exotisch en het klimaat is alles waar je ooit van droomde.
  3. Fase Boosheid: Na de fase van euforie komt de teleurstelling. Hoe je je best ook doet om met collega’s samen te werken, je blijft je een buitenstaander voelen. Je gaat steeds meer verlangen naar de ‘oude’ vertrouwde dingen van thuis, zoals een bruine boterham met kaas. Hoe lang deze fase duurt is afhankelijk van of je je bewust bent van wat er gebeurd en hoe snel je strategieën gaat ontdekken om je aan te passen en je ‘eigen’ cultuur te vormen in deze nieuwe omgeving.
  4. Fase Aanpassing: In deze fase ga je ontdekken dat het interpreteren vanuit je eigen cultuur niet meer werkt en dat er een soort van ineenschuiven moet plaatsvinden tussen ‘jouw’ cultuur en de vreemde cultuur. Je bent steeds meer bereid om te leren van de vreemde cultuur en begrijpt beter waar gedrag van collega’s vandaan komt. Je begint je thuis te voelen.
  5. Fase Thuiskeerschok: Dit wordt ook wel de omgekeerde cultuurschok genoemd. Eenmaal weer thuis ga je ook merken dat je je weer opnieuw moet aanpassen. Alles is gewoon doorgegaan in jouw vertrouwde omgeving. Niemand heeft ook maar enig idee wat je hebt doorstaan daar en niemand lijkt te zitten wachten op jouw verhalen. “Ga maar weer gewoon aan de slag”. Het is de teleurstelling dat thuis niet meer echt thuis is.

Als je deze fasen bekijkt, dan krijg je al een beeld waar een expat tegenaan zal kunnen lopen.

Wil je als organisatie meer inzicht in  hoe je de expats in jouw organisatie kunt begeleiden om deze fasen te doorlopen?

Help de expats in jouw organisatie om te weten wat ze kunnen verwachten en wat de verschijnselen zijn van een cultuurschok, zodat de kans groter is dat ze er doorheen komen en de uitzending vanaf het begin effectief zal zijn en zal slagen. Meer weten hoe? Neem een kijkje bij de training Begeleid de expat.