Wij en zij

De dag na de aanslagen in Brussel verbaas ik me erover hoe het “wij en zij” denken weer zo snel is aangewakkerd. Het denken in termen van wij, van groep, stam of volk, is niet onnatuurlijk. Het zit als het ware voorgeprogrammeerd in het oudere gedeelte van ons brein, dat zich vormde bij de evolutie van de eerste zoogdieren. Zoogdieren zijn over het algemeen groepsdieren; de groep geeft bescherming en daardoor hogere overlevingskansen in een onzekere en onbestendige wereld. Ook wij zijn evolutionair gezien groepsdieren en het is daarom niet onlogisch dat het denken in termen van eigen groep, stam of volk nog altijd actief is in ons leven.

Maar naast groepsdieren zijn we ook mensen met het vermogen om onze impulsen en reactiepatronen te overstijgen. Mededogen, liefdevolle vriendelijkheid en wijsheid zijn allemaal woorden die ons uitnodigen om voorbij onze ‘primitieve’ reacties te kijken en de blik te verruimen. In het geval van denken in termen van eigen groep, stam of volk, betekent dat het erkennen dat ook wij in ons leven een fundamentele onzekerheid ervaren in een onbestendige wereld. De aanslagen in Brussel is zo’n gebeurtenis die deze onbewuste maar in ons aanwezige onzekerheid weer eens bevestigt. We kunnen als antwoord daarop ons heil zoeken in de groep waartoe we denken te behoren, en zoals sommige voorstellen alle anderen de rug toekeren, maar er is ook een andere weg. Het is het (h)erkennen van ons eigen gevoel van onzekerheid en van het feit dat alles onbestendig is, dus ook wijzelf. Hoe dieper we dit feit kunnen accepteren en ons eraan kunnen overgeven, hoe meer we gaan beseffen dat er in die onbestendigheid ‘vaste grond onder onze voeten’ te vinden is. Dit voelt als een paradox. Een met grote gevolgen. Wanneer we ons eigen gevoel van onzekerheid (h)erkennen, accepteren en overstijgen, overstijgen we ook het type denken dat uit die onzekerheid voortkomt. De impuls om met geweld – fysiek en mentaal – naar de ander te reageren wordt losgelaten en we kunnen iedereen, ongeacht of ze tot onze eigen groep behoren of niet, met geduld en toewijding helpen. We zien de ander niet meer als ‘ander’, maar ten diepste verwant aan onszelf.

Het zal nog wel even duren voordat we gezamenlijk zover zijn en waarschijnlijk zullen er helaas nog heel wat conflicten voorbijkomen en onschuldige slachtoffers vallen. Maar we hoeven niet te wachten, we kunnen aan de slag met onze eigen onzekerheden, ons eigen denken in termen van ‘wij en zij’ overstijgen, en werken aan een leven en een wereld zonder angst.

Geïnspireerd door een blog van http://www.dharmatoevlucht.nl n.a.v. de vliegtuigramp in de Oekraïne.